Plac Orła Białego Szczecin

Plac Orła Białego to jeden z głównych placów szczecińskiego Starego Miasta, który od wieków pełnił rolę centrum handlowego i społecznego. Dziś to miejsce, gdzie historia spotyka się z nowoczesnością – zabytkowa Fontanna Orła Białego z XVIII wieku sąsiaduje z reprezentacyjnym Pałacem pod Globusem, a całość przechodzi właśnie gruntowną modernizację, która ma przywrócić placowi jego dawną świetność. Warto tu zajrzeć nie tylko dla samej fontanny, ale także żeby poczuć atmosferę odbudowującego się Starego Miasta.

Historia placu – od średniowiecznego targu do współczesności

Dawniej znany jako Roßmarkt, czyli Rynek Koński, plac był głównym rynkiem średniowiecznego Górnego Miasta. Pierwsza wzmianka o nim pochodzi z początku XIV wieku, kiedy funkcjonował pod łacińską nazwą forum novum. Nazwa „Rynek Koński” nie była przypadkowa – to właśnie tutaj odbywały się targi końmi, które przyciągały kupców z całego regionu.

W czasach świetności przy rynku stał Ratusz Górnego Miasta oraz Sukiennice. Średniowieczny układ zmienił się w XVI wieku, gdy sukiennice wyburzono, zastępując je małymi kamienicami, a w miejscu ratusza pojawił się młyn kieratowy. To właśnie lokalizacja tego młyna zostanie upamiętniona w nowej aranżacji placu – powstanie tam mała scena w przybliżonym miejscu, gdzie kiedyś stała ta nietypowa budowla.

Przełomowym momentem w historii placu był rok 1732. Wtedy to 15 sierpnia uruchomiono Fontannę Orła Białego, która stanowiła zakończenie nowo położonego wodociągu miejskiego. To właśnie ona przetrwała wszystkie zawieruchy historii i dziś pozostaje głównym punktem placu.

W latach 1890-1891 na miejscu dawnego pałacu Filipa Ottona von Grumbkowa powstał neobarokowy gmach Towarzystwa Ubezpieczeniowego „National”. W tym pierwotnym pałacu w 1759 roku narodziła się Zofia Dorota Wirtemberska, która później została carową Rosji jako Maria Romanowa.

Fontanna Orła Białego – symbol miejsca

Fontanna z 1732 roku to prawdziwy skarb szczecińskiego Starego Miasta. Przetrwała II wojnę światową dzięki temu, że została zasypana piaskiem, co uchroniło ją przed zniszczeniem. Gdy w 1945 roku większość zabudowy placu leżała w gruzach, fontanna ocalała i mogła zostać odkopana.

Po wojnie dawny Roßmarkt otrzymał nową nazwę – Plac Orła Białego, właśnie od tej fontanny. Dziś stanowi ona centralny punkt północnej części placu, wokół którego koncentruje się życie tej przestrzeni. Warto przyjść tu wieczorem, gdy fontanna jest podświetlona.

Pałac pod Globusem i okoliczna zabudowa

Dominantą architektoniczną placu jest neobarokowy Pałac pod Globusem z lat 1890-1891. Ta reprezentacyjna kamienica wyznacza szerokość utwardzonej części placu – projektanci nowej aranżacji zadbali o to, by wymiary przestrzeni wokół fontanny odpowiadały szerokości elewacji pałacu. To przemyślane nawiązanie do historycznej skali miejsca.

Plac ograniczają cztery ulice: od północy Koński Kierat (nazwa też nawiązuje do dawnego młyna), od wschodu dawna ulica Bogdanki, od południa Grodzka, a od zachodu Staromłyńska. Zachowały się fragmenty przedwojennej zabudowy, szczególnie w pierzei zachodniej i północnej. Południowa część została celowo pozostawiona jako otwarta przestrzeń zielona.

Modernizacja placu – nowe życie starej przestrzeni

Od 2024 roku plac przechodzi kompleksową przebudowę za ponad 12,5 miliona złotych dofinansowania z Funduszy Europejskich. Inwestycja ma stworzyć nowoczesną przestrzeń publiczną, która jednocześnie szanuje historyczny charakter miejsca. Projekt powstał w oparciu o proces prototypowania urbanistycznego pod nazwą „Nowe Życie Placu”, w którym mieszkańcy mogli zgłaszać swoje pomysły.

Plac zostanie podzielony na kilka stref funkcjonalnych. Północna część, utwardzona, z fontanną w centrum, będzie służyć organizacji wydarzeń kulturalnych i społecznych. Południowa część otrzyma charakter zielony – w obrysie dawnego kwartału zabudowy powstanie przestrzeń rekreacyjna z małą sceną. Między nimi znajdzie się strefa przejściowa przed Pałacem Jońskim.

Ulica Koński Kierat otrzyma edukacyjny charakter – na nawierzchni oznaczony zostanie przebieg dawnego wodociągu z XVIII wieku, który zakończył się właśnie Fontanną Orła Białego.

Prace obejmują wymianę nawierzchni na kamienne płyty i granitowe krawężniki, budowę nowej kanalizacji deszczowej, sieci wodociągowej i gazociągu, a także montaż 25 stylizowanych latarni. Pod powierzchnią placu biegną już nowe kable oświetleniowe, energetyczne i teletechniczne. Powstaje też monitoring oraz elementy małej architektury.

Dla kogo to miejsce?

Plac Orła Białego po zakończeniu modernizacji będzie uniwersalną przestrzenią dla każdego. Miłośnicy historii docenią zachowaną fontannę i nawiązania do średniowiecznego układu urbanistycznego. Rodziny z dziećmi znajdą tu otwartą przestrzeń do zabawy i odpoczynku, szczególnie w zielonej części południowej.

Osoby szukające miejsca na spacer czy krótki odpoczynek podczas zwiedzania Starego Miasta mają tu idealny punkt na mapie. Plac leży w pobliżu Bazyliki św. Jakuba, co czyni go naturalnym przystankiem na trasie turystycznej. Wieczorami, gdy organizowane są wydarzenia kulturalne, plac zamienia się w scenę miejskiego życia.

Warto pamiętać, że to przestrzeń dostępna – projektanci zadbali o eliminację barier architektonicznych, co czyni plac przyjaznym także dla osób poruszających się na wózkach czy z wózkami dziecięcymi.

Praktyczne informacje dla odwiedzających

Dostęp i godziny: Plac Orła Białego jest przestrzenią publiczną dostępną całodobowo i bezpłatnie. Po zakończeniu modernizacji (planowanej na 2026 rok) będzie w pełni udostępniony mieszkańcom i turystom.

Jak dojechać: Plac znajduje się w centrum Szczecina, w dzielnicy Śródmieście, w obrębie Starego Miasta. Najłatwiej dojechać komunikacją miejską – liczne linie autobusowe i tramwajowe zatrzymują się w pobliżu. Najbliższe przystanki to Plac Żołnierza Polskiego i Brama Portowa. Dla zmotoryzowanych dostępne są parkingi płatne w okolicy, choć warto pamiętać, że sam plac zostanie w dużej mierze zamknięty dla ruchu pojazdów.

Ile czasu przeznaczyć: Na spokojny spacer po placu wystarczy 15-20 minut. Jeśli jednak planujesz dłuższy odpoczynek na ławce, zrobienie zdjęć fontanny czy udział w jakimś wydarzeniu kulturalnym, warto zarezerwować godzinę. Plac świetnie łączy się z trasą zwiedzania Starego Miasta – od Bazyliki św. Jakuba dzieli go zaledwie kilka minut spacerem.

Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy: W bezpośrednim sąsiedztwie znajdują się ulice Mariacka i Staromłyńska z zabytkowymi kamienicami, Pałac Joński, a także wspomniana już Bazylika Katedralna św. Jakuba. Spacerując dalej, można dotrzeć do Wałów Chrobrego czy Zamku Książąt Pomorskich.

Przebudowa placu ma być zakończona w ciągu 18 miesięcy od przekazania placu budowy, co oznacza, że w pełni odnowioną przestrzeń będzie można podziwiać już wkrótce.

Plac Orła Białego to miejsce, które łączy różne warstwy historii Szczecina – od średniowiecznego forum przez barokową fontannę po współczesną rewitalizację. Nie jest to może najbardziej rozpoznawalna atrakcja miasta, ale stanowi ważny element układu urbanistycznego Starego Miasta i doskonały punkt do zrozumienia, jak zmieniał się przez wieki ten fragment Szczecina.