Zamek Książąt Pomorskich Szczecin

W centrum Szczecina, na wzgórzu tuż przy Odrze, stoi masywny renesansowy zamek z zielonymi wieżami – dawna siedziba rodu Gryfitów, którzy przez ponad pięćset lat rządzili Pomorzem. Dziś to nie muzeum w klasycznym tego słowa znaczeniu, ale tętniąca życiem instytucja kultury, gdzie oprócz zwiedzania historycznych wnętrz można trafić na wystawę sztuki współczesnej, koncert, spektakl teatralny czy seans w kinie studyjnym. To miejsce, które łączy historię z współczesnością w sposób rzadko spotykany w polskich zabytkach.

Historia zamku – od słowiańskiego grodu do renesansowej rezydencji

Zanim pojawił się murowany zamek, na wzgórzu stał drewniany gród słowiański z dworem księcia Warcisława I. Działo się to przed 1124 rokiem, kiedy Szczecin dopiero kształtował swoją pozycję jako ośrodek władzy. Prawdziwy przełom nastąpił w 1235 roku, gdy książę Barnim I przeniósł stolicę księstwa z Uznamia właśnie tutaj – do Szczecina.

Murowany zamek zaczął powstawać w 1346 roku za panowania Barnima III. Ciekawostka: książę złamał wtedy przywileje szczecińskiego patrycjatu, by móc rozpocząć budowę tak zwanego kamiennego domu. Obok stanęły kaplica św. Ottona i duży dom z wieżą więzienną. W 1428 roku wybuchł w mieście bunt biedoty i rzemieślników – książę Kazimierz V w zamian za jego stłumienie otrzymał od Rady Miejskiej spore pieniądze, które przeznaczył na dalszą rozbudowę i umocnienie zamku.

W krypcie zamkowej odkryto sarkofagi książąt pomorskich wykonane z cyny w XVI i XVII wieku. To jedne z najcenniejszych zachowanych pozostałości po dynastii Gryfitów i unikalne źródło wiedzy o obyczajach pogrzebowych oraz sztuce dawnego Pomorza.

Przez kolejne wieki zamek rozbudowywano, nadając mu renesansowy charakter. Gryfici rządzili z tego miejsca aż do XVII wieku. Niestety, II wojna światowa nie oszczędziła budowli – zamek został poważnie zniszczony. Odbudowa trwała długo, w latach 1958-1980, według projektów profesora Stanisława Latoura z Politechniki Szczecińskiej. Przywrócono mu XVI-wieczny renesansowy wygląd, choć oryginalne wyposażenie wnętrz zaginęło bezpowrotnie.

Co można zobaczyć w zamku – wystawy stałe i wnętrza

Zamek ma pięć skrzydeł i dwa dziedzińce. Zwiedzając go, nie znajdziesz typowego muzealnego układu sal z eksponatami za szybami. Większość oryginalnych przedmiotów trafiła do Muzeum Narodowego, ale w samym zamku można podziwiać architekturę i kilka stałych wystaw, które opowiadają historię tego miejsca.

Jedna z ekspozycji przybliża poszczególne etapy rozbudowy książęcej rezydencji, pokazując wątki archeologiczne i architektoniczne. Inna dotyczy kartografii pomorskiej i życia Eilharda Lubinusa – uczonego i kartografa, który pracował na zlecenie książąt pomorskich. Najcenniejsza wystawa to ta z sarkofagami książęcymi z cyny – można je zobaczyć w krypcie zamkowej.

Warto zajrzeć do skrzydła, w którym dawniej mieściła się mennica – dziś znajduje się tam Centrum Informacji Kulturalnej i Turystycznej. Na dachu północnego skrzydła czeka taras widokowy z panoramą Szczecina i Odry. Widok stamtąd naprawdę robi wrażenie, zwłaszcza o zachodzie słońca.

Zamek jako centrum kultury – teatr, kino i wystawy czasowe

To, co wyróżnia szczecińskie zamczysko spośród innych historycznych obiektów, to jego współczesna funkcja kulturalna. W największym skrzydle mieści się Opera na Zamku. Działają też dwie sale teatralne: Teatr Krypta i Piwnica przy Krypcie, gdzie wystawiane są kameralne spektakle. Latem na dziedzińcach odbywają się widowiska plenerowe.

Kino Zamek to kino studyjne, członek elitarnej Sieci Kin Studyjnych i Lokalnych od 2007 roku. Można tu trafić na przeglądy kina rosyjskiego, węgierskiego, norweskiego, niemieckiego czy francuskiego. Goszczą tu festiwale dokumentalne jak DokumentArt czy Watch Docs.

Rocznie w zamku prezentowanych jest około czterdziestu wystaw czasowych z różnych dziedzin sztuki. Dzięki kontaktom z polskimi i zagranicznymi muzeami, galeriami i środowiskami twórczymi, można tu zobaczyć dzieła wybitnych artystów lub unikalne kolekcje, które rzadko gdzieś indziej się pojawiają. Wystawy zmieniają się regularnie, więc warto przed wizytą sprawdzić aktualny program na stronie zamku.

W strukturze zamku działa Zachodniopomorski Fundusz Filmowy, który wspiera produkcje filmowe realizowane w regionie. Został powołany w 2009 roku z inicjatywy Marszałka Województwa oraz prezydentów Szczecina i Koszalina.

Dla kogo jest zamek – rodziny, miłośnicy historii czy sztuki współczesnej?

Zamek sprawdzi się praktycznie dla każdego, kto odwiedza Szczecin. Rodziny z dziećmi znajdą tu przestrzeń do spacerów po dziedzińcach i tarasach – architektura sama w sobie robi wrażenie, a dzieci lubią zakamarki i wieże. Miłośnicy historii docenią kryptę z sarkofagami i wystawy o przeszłości Pomorza, choć trzeba przyznać, że to nie jest typowe muzeum pełne artefaktów.

Osoby zainteresowane sztuką współczesną mogą trafić na ciekawą wystawę – oferta jest naprawdę szeroka i zmienia się często. Jeśli ktoś lubi kino artystyczne, warto sprawdzić repertuar Kina Zamek. A dla tych, którzy po prostu szukają ładnego miejsca na spacer z widokami na miasto – taras widokowy i otoczenie zamku to dobry wybór.

Praktyczne informacje – godziny otwarcia, ceny biletów, dojazd

Zamek znajduje się przy ulicy Korsarzy 34 w Szczecinie, w centrum miasta, nieopodal bulwarów nadodrzańskich. Dojazd komunikacją miejską jest prosty – w pobliżu znajdują się przystanki tramwajowe i autobusowe. Jeśli ktoś przyjeżdża samochodem, w okolicy są płatne parkingi.

Godziny otwarcia zależą od rodzaju wydarzenia – zamek jest instytucją kultury, więc różne jego części mogą być dostępne w różnych godzinach. Najlepiej sprawdzić aktualne informacje na stronie www.zamek.szczecin.pl przed wizytą, zwłaszcza jeśli interesuje nas konkretna wystawa czy wydarzenie. Standardowo obiekt jest otwarty w godzinach popołudniowych i wieczornych, szczególnie gdy odbywają się koncerty, spektakle czy seanse filmowe.

Ceny biletów różnią się w zależności od tego, co chcemy zobaczyć. Wstęp na wystawy stałe i do niektórych części zamku bywa bezpłatny lub kosztuje kilkanaście złotych. Bilety na spektakle teatralne, koncerty czy seanse w kinie mają odrębne cenniki – zazwyczaj od 20 do 50 złotych, w zależności od wydarzenia. Studenci i seniorzy często mogą liczyć na zniżki.

Na samo zwiedzanie zamku warto przeznaczyć około godziny do półtorej, jeśli chce się spokojnie obejrzeć wnętrza, wystawy i wyjść na taras widokowy. Jeśli dodamy do tego udział w koncercie, spektaklu czy seansie filmowym, wizyta może się wydłużyć do kilku godzin. Zamek dobrze łączy się z innymi atrakcjami centrum Szczecina – w pobliżu są Wały Chrobrego, Muzeum Narodowe i Stare Miasto, więc można zaplanować całodniową wycieczkę po tej części miasta.

Jadąc do Szczecina mostami nad Odrą, można zobaczyć charakterystyczną bladą sylwetkę renesansowego zamku z zielonymi wieżami na tle czerwonej cegły gotyckiej katedry – to jeden z najbardziej rozpoznawalnych widoków miasta.

Dlaczego warto odwiedzić Zamek Książąt Pomorskich

Szczecin nie jest typowym turystycznym miastem – ma swój specyficzny klimat, a zamek idealnie to oddaje. To nie jest wypolerowane muzeum z idealnie odrestaurowanymi komnatami i kompletnym wyposażeniem. To miejsce, które przeżyło wojnę, zostało odbudowane i dostało drugie życie jako przestrzeń kulturalna. Można tu poczuć historię, ale jednocześnie trafić na coś zupełnie współczesnego – wystawę młodego artysty, eksperymentalny film czy koncert muzyki elektronicznej.

Jeśli ktoś lubi miejsca z duszą, które nie udają czegoś, czym nie są, zamek w Szczecinie będzie strzałem w dziesiątkę. Połączenie renesansowej architektury z żywą kulturą sprawia, że każda wizyta może być inna. Raz można przyjść na wystawę o kartografii Pomorza, innym razem na spektakl w Krypcie, a jeszcze innym po prostu pospacerować po dziedzińcach i popatrzeć na miasto z tarasu.

Kontakt: ul. Korsarzy 34, 70-540 Szczecin, tel. 91 433 88 41. Aktualne informacje o wystawach, wydarzeniach i cenach biletów na www.zamek.szczecin.pl.